Uuuups ... Błąd 404 Przepraszamy, ale strona, której szukasz nie istnieje. NASZE NAJNOWSZE WPISYŚrednie ceny ofertowe działek budowlanych w województwach – grudzień 2020 r. Województwo. Średnia cena dla województwa [w zł/mkw.] Zmiana średniej stawki dla województwa m/m [w proc.]*
1. Wprowadzenie W naszym kraju widać gołym okiem, że się buduje. Jak Polska długa i szeroka pracują żurawie budowlane, mnożą się zapory i objazdy z tytułu prowadzenia robót drogowych i inżynieryjnych, na placach budów uwijają się robotnicy a odgłosy normalnego życia mieszają z odgłosami robót budowlanych. W liczbach branża budowlana wygląda dosyć imponująco. Jak podaje Główny Urząd Statystyczny: produkcja sprzedana budowlano – montażowa (w cenach bieżących) niezmiennie rośnie (z małymi wyjątkami) od 2010 r. Przykładowo w 2010 wynosiła 160,8 mld zł, w 2015 r. -171,3 mld zł, w 2017 już 186,8 mld zł,w grudniu 2018 r. produkcja budowlano – montażowa wzrosła o 12,2% w stosunku do grudnia 2017 r. , natomiast w okresie styczeń -grudzień 2018r. była wyższa o 17,9% w porównaniu z notowaniami w analogicznym okresie 2017 I półroczu 2018 wydano ogółem 92 801 pozwoleń na budowę, gdy tymczasem w I połowie 2017r. wydano 90 000, a w analogicznym okresie 2016 r. – 83 420 pozwoleń. Jednocześnie, wg sporządzonych na zlecenie różnych środowisk raportów, raportu Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa, BIG InfoMonitor, BIK czy raportu firmy badawczej SPECTIS, pomimo ożywienia na rynku budowlanym spada rentowność firm wykonawczych, której miarą efektów jest zysk operacyjny lub zysk netto. Wg specjalistów stoją za tym rosnące koszty produkcji, rosnące koszty wynagrodzenia, ceny paliw i energii, ceny materiałów budowlanych, jak również brak płynności przy utrzymujących się zatorach płatniczych. 2. Rynek budowlany w okresie 2017-2018 Zauważyć jednak należy, że na niską rentowność firm wykonawczych wpływają nie tyle rosnące koszty produkcji, co ich wzrost na gruncie zaistniałych zdarzeń w minionym okresie. Inwestorzy poprzez silną pozycję na rynku przyczyniali się do zaniżania cen przez wykonawców, nawet przy długoterminowych i kapitałochłonnych przedsięwzięciach budowlanych. Zawarte przed laty, w okresie tzw. ?rynku zamawiającego” kontrakty na realizację robót budowlanych, na niekorzystnych dla wykonawców warunkach zaczęły w wielu przypadkach przynosić straty. Efektem tego zjawiska jest zwiększająca się obecnie liczba upadłości firm wykonawczych. Wg Money – Grupy WP tylko w pierwszej połowie 2018 r. liczba upadłości firm budowlanych wzrosła o 18 proc. w stosunku do analogicznego okresu 2017 r. Ratunkiem dla firm wykonawczych, które popadły w kłopoty finansowe jest pozyskanie bardziej lukratywnych zamówień na roboty budowlane, które pokryłyby ujemne wyniki przedsiębiorstw, podreperowały ich kondycję a przede wszystkim pokryły straty z realizacji zaniżonych wcześniej kontraktów. Dzięki mniejszej konkurencyjności firm budowlanych, wykonawcy skwapliwie wykorzystują uwarunkowania rynkowe stawiając zamawiającym wysokie oczekiwania finansowe, które w chwili obecnej mają szansę na akceptację inwestorów. Aktualnie postępowaniem przetargowym na roboty budowlane zainteresowana jest jedna – dwie firmy wykonawcze (w sporadycznych przypadkach kilka), gdy tymczasem w latach 2010 -2015 było ich nawet kilkanaście. W takiej sytuacji wykonawcom daleko jest do zaniżania ofert żeby pozyskać zamówienie, a wręcz przeciwnie. Zasada popytu i podaży pozwala im na podejmowanie strategicznych decyzji zwiększających wysokość wynagrodzeń, nawet przy zagrożeniu unieważnieniem postępowania przetargowego. Wykonawcom nic nie stoi na przeszkodzie, w kalkulowaniu poziomu wynagrodzenia według własnego uznania, ponieważ poziom ten weryfikuje rynek. W chwili obecnej ta weryfikacja, przez małą ilość przystępujących do przetargu firm jest niska, wobec czego wykonawcy zaczynają uwzględniać w ofertach ryzyko wynikające z charakteru zamierzonej inwestycji. Ryzyko to w okresie ?rynku zamawiającego” było niedoszacowywane, co jak się okazało było szkodliwe dla wykonawców. Odpowiedzialność z tytułu bezwładności przedsięwzięcia budowlanego, terminowości, kar, zdarzeń nieprzewidywalnych, zaostrzenia przepisów o zatrudniania robotników etatowych itd. nie przekładała się wówczas w żaden sposób na poziom wynagrodzenia. Kiedy pozycja zamawiających uległa osłabieniu, to teraz, zgodnie z zasadami ekonomii, optymalną jest sytuacja w której wykonawca proponuje ofertę z satysfakcjonującym wynagrodzeniem uwzględniającym godziwy zysk i ryzyko a zamawiający ją wybiera, bo jeszcze będzie w stanie unieść ciężar tych kosztów. Obecnie, jak wskazuje analiza Biuletynu Zamówień Publicznych wykonawcy badają rynek pod kątem możliwości finansowych zamawiających. Przyjmując badaną grupę postępowań przeprowadzonych w 2019r. za 100%: w 32% przypadków ofert zamawiający unieważnili postępowania z powodu braku ofert lub zawyżonych przez wykonawców oczekiwań finansowych przewyższających kwoty, które zamawiający mogli przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia,w 41% przypadków zamawiający wybierali oferty z wyższym wynagrodzeniem niż wartości robót budowlanych skalkulowane w kosztorysach inwestorskich,w 27% przypadków zamawiający wybierali oferty z niższym wynagrodzeniem niż wskazywały kosztorysy inwestorskie. Reasumując, na dzień dzisiejszy jest duży odsetek unieważnianych ofert, co może wynikać z trzech przyczyn: wykonawcy mają wygórowane żądania w stosunku do możliwości zamawiających,zamawiający nie są elastyczni i utożsamiają wartość wynikającą z kosztorysu inwestorskiego z kwotą, którą zamawiający zamierzają lub też mogą przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia (szerzej na ten temat w punkcie 4). W konsekwencji, jeżeli wpłyną w postępowaniu oferty z wynagrodzeniem przekraczającym wartość inwestorską unieważniają to postępowanie,kosztorysy inwestorskie sporządzone zostały nieprawidłowo. Zauważyć jednak należy, że jest duży odsetek przypadków (41%), w których zamawiający wybierali oferty z wynagrodzeniem wyższym o 23%-30% niż kalkulacje inwestorskie. W tych postępowaniach maksymalne oferty przekraczały kalkulację inwestorską o kilkadziesiąt procent, a w skrajnym przypadku nawet 266%. Reasumując, obecnie mamy do czynienia: z wysokimi cenami robót w budownictwie,ze znaczącymi różnicami pomiędzy wynikami kalkulacji ofertowej a inwestorskiej. Wzrost cen robót w budownictwie wiąże się ze wzrostem kosztów produkcji ale co jest przyczyną rozbieżności pomiędzy kalkulacjami inwestorskimi a ofertowym? Przyczyn można upatrywać przede wszystkim w przepisach, które ściśle określają sposób wg którego zamawiający winni przeprowadzić kalkulację inwestorską i które nie przewidują w formule kalkulacyjnej składnika przeznaczonego na rezerwę, tak jak w innych krajach unijnych. Tymczasem wykonawcy, którzy dążą do uzyskania satysfakcjonującego zysku przy ogromnej odpowiedzialności i ryzyku, przekładają te oczekiwania, o czym już wspomniano, na wyższe wynagrodzenie. Te oczekiwania obecnie są ponad miarę wysokie ponieważ wykonawcy znajdujący się w złej kondycji finansowej starają się tym sposobem poprawić dotychczasowe wyniki firm, a nawet wyciągnąć je z zapaści finansowej do czego przyczyniły się niedoszacowane wcześniej kontrakty. Przyczyną jest również nadinterpretacja przepisów przez urzędników, polegająca na dodatkowym usztywnianiu zasad kalkulacyjnych. Chodzi tu przede wszystkim o nagminne stosowanie w kosztorysach inwestorskich średnich cen czynników produkcji, kiedy w aktualnej sytuacji rynkowej można byłoby z powodzeniem stosować ceny z obszaru pomiędzy cenami średnimi a maksymalnymi, co uwzględniłoby nieformalną rezerwę i zbliżyłoby wycenę inwestorską do ofertowej. Wg przepisów regulujących kalkulację inwestorską wycena winna być sporządzona w oparciu o dane rynkowe lecz bez skonkretyzowania, że powinny to być dane uśrednione. Skoro w wydawnictwach publikowanych prezentowane są maksymalne ceny czynników produkcji to należy uznać, że z takimi cenami można zetknąć się na rynku (szerzej na ten temat w punkcie 3 artykułu). 3. Kalkulacja inwestorska w praktyce Zamawiający dysponujący środkami publicznymi zobowiązani są sporządzać kalkulację inwestorską zgodnie z aktami wykonawczymi do ustawy Prawo zamówień publicznych, a przede wszystkim zgodnie z rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia 18 maja 2004 r. w sprawie określenia metod i podstaw sporządzania kosztorysu inwestorskiego, obliczania planowanych kosztów prac projektowych oraz planowanych kosztów robót budowlanych określonych w programie funkcjonalno – użytkowym. W myśl tego rozporządzenia podstawą sporządzania kosztorysu inwestorskiego są ceny jednostkowe robót budowlanych. Przy ich ustalaniu należy stosować w kolejności ceny jednostkowe robót określone na podstawie danych rynkowych, w tym danych z zawartych wcześniej umów lub powszechnie stosowanych, aktualnych publikacji. W drugiej kolejności ustawodawca wskazuje na możliwość przeprowadzenia kalkulacji szczegółowej w oparciu o kalkulację poszczególnych grup kosztów: robocizny, materiałów i sprzętu, zgodnie z formułą kalkulacyjną wynikającą z rozporządzenia, w której nie ma składnika przewidzianego na rezerwę finansową związaną z ryzykiem przedsięwzięcia inwestycyjnego. W sytuacji, kiedy to wykonawca zaczyna stawiać warunki na rynku z powodu niskiej konkurencyjności ujawniają się słabe strony tych przepisów. Mianowicie, wykorzystanie danych wynikających z zawartych wcześniej umów, co jest oczywiście możliwe, grozi że będą to w dużej mierze dane archiwalne sprzed lub z początku okresu dominacji wykonawcy na rynku, a zatem niższe niż obecnie. Dlaczego? Ponieważ od ponad roku część z zamawiających unieważnia postępowania przetargowe z uwagi na posiadanie przez nich środków niewystarczających na wybór najkorzystniejszej oferty. W efekcie nie mają bazy informacyjnej z bieżącymi cenami jednostkowymi robót. Wobec takiej sytuacji zamawiający mogą skorzystać z drugiej możliwości, tj. z publikatorów informujących o cenach w budownictwie. Zauważyć jednak należy, że ceny jednostkowe robót kalkulowane są wg formuły wynikającej z rozporządzenia oraz w oparciu o katalogi bazy normatywnej (KNR, KKR, KSNR KNP) i średnie ceny rynkowe czynników produkcji notowane przez firmy badające rynek tj. stawki robocizny kosztorysowej i narzuty, ceny materiałów, ceny pracy sprzętu. Tak skalkulowane ceny jednostkowe zawsze będą jednak niższe od cen wykonawców w okresie ich dominacji na rynku z tej prostej przyczyny, o czym wcześniej wspomniano, że nie uwzględniają rezerwy finansowej. Zamawiającym pozostaje jeszcze jedna możliwość, mianowicie przeprowadzenie samodzielnej kalkulacji szczegółowej. Jeżeli kalkulację przeprowadzą w oparciu o średnie ceny czynników produkcji otrzymają oni wyniki zbliżone do cen jednostkowych robót zawartych w publikatorach, które bazują właśnie na tych danych. Zastosowanie natomiast cen z obszaru powyżej średnich notowań pozwoli na zbliżenie wyceny inwestorskiej do wykonawczej. Wielu zamawiających, jak wynika z rozeznania rynku, unika jednak takiego rozwiązania obawiając się kontroli i zarzutów niegospodarnego zarządzania środkami publicznymi. Podsumowując, zamawiający muszą się liczyć z tym, że inwestowanie w chwili obecnej wiąże się z większymi nakładami finansowymi niż w latach wcześniejszych w których był ugruntowany ?rynek zamawiającego”. Zamawiający otrzymywali wówczas oferty o 20-30% niższe od wartości wynikających z wycen inwestorskich, a nawet jeszcze niższe w przypadku robót inżynieryjnych. Wówczas, na prośbę swoich klientów firma ORGBUD-SERWIS rozpoczęła prezentację notowań cen minimalnych również w cenach nabycia (łącznie z kosztami zakupu) celem ułatwienia zamawiającym skorzystanie z publikatorów. Brak w urzędowej formule kalkulacyjnej składnika przeznaczonego na rezerwę związaną z ryzykiem nie przeszkadzał, ponieważ też był pomijany przez wykonawców, którzy chcieli pozyskać zamówienie. Wybieranie przez zamawiających niedoszacowanych ofert i brak możliwości ich weryfikacji przyczynił się do bankructw i likwidacji szeregu firm wykonawczych co przekłada się na stan obecny rynku budowlanego. 4. Budżet zamawiającego Wobec panującej na rynku niestabilnej sytuacji zwrócić uwagę należy na ustawy Prawo zamówień publicznych wg którego: Zamawiający unieważnia postępowanie o udzielenie zamówienia, jeżeli:nie złożono żadnej oferty niepodlegającej odrzuceniu albo nie wpłynął żaden wniosek o dopuszczenie do udziału w postępowaniu od wykonawcy niepodlegającego wykluczeniu, z zastrzeżeniem pkt 2 i 3;w postępowaniu prowadzonym w trybie zapytania o cenę nie złożono co najmniej dwóch ofert niepodlegających odrzuceniu;w postępowaniu prowadzonym w trybie licytacji elektronicznej wpłynęły mniej niż dwa wnioski o dopuszczenie do udziału w licytacji elektronicznej albo nie została złożona żadna oferta;cena najkorzystniejszej oferty lub oferta z najniższą ceną przewyższa kwotę, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, chyba że zamawiający może zwiększyć tę kwotę do ceny najkorzystniejszej oferty. Komentując przytoczony przepis: po pierwsze – ustawodawca nie utożsamia wartości wynikającej z kosztorysu inwestorskiego z kwotą, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia. Gdyby było inaczej przepis nakazywałby odrzucenie oferty z najniższą ceną, która byłaby wyższa od wartości wynikającej z kosztorysu inwestorskiego. Tak więc kwota, którą zamawiający zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia może być wyższa od kwoty wynikającej z kosztorysu in drugie – to zamawiający jest decydentem, który ocenia czy w konkretnej sytuacji gospodarczej, w konkretnym postępowaniu przetargowym może zwiększyć kwotę którą zamierza przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia do ceny najkorzystniejszej oferty czy też nie. Jeżeli nie zwiększa tym samym unieważnia postępowanie. Reasumując, zamawiający ma możliwość przy istniejącym stanie przepisów, wyboru oferty, której wartość przewyższa wartość wynikającą z kosztorysu inwestorskiego. Musi mieć jednakże świadomość aktualnej sytuacji rynkowej, musi być na to przygotowany decyzyjnie i musi mieć zabezpieczone wyższe środki. Takie działanie oczywiście wiąże się z dużą odpowiedzialnością z uwagi na przepisy dyscyplinujące zarządzanie finansami publicznymi, a zatem postępowanie musi być podbudowane merytoryczną analizą rynku, uzasadnieniem wyboru oferty i właściwymi dokumentami. W minionym okresie tzw. ?rynku zamawiającego”, w którym składanych ofert w postępowaniu o udzielenie zamówienia było wiele, a ceny były konkurencyjne, zamawiający co najwyżej mogli zetknąć się z zarzutem wyboru oferty z rażąco niską ceną. Oczywiście taki wybór mógł skończyć się niską jakością wykonanych robót budowlanych lub też przerwaniem budowy, lecz odpowiedzialność z tytułu wyboru oferty generującej taki stan rzeczy w zasadzie się rozmywała. 5. Ceny robót budowlanych Czytając artykuły i komentarze w prasie na temat aktualnej sytuacji w budownictwie można odnieść wrażenie, że przyczyną rosnących cen w budownictwie jest przede wszystkim wzrost cen materiałów budowlanych i kosztów robocizny. O ryzyku uwzględnianym obecnie przez wykonawców, dziennikarze mówią niewiele albo wcale. Sprawdzenia zatem wymaga czy rzeczywiście zmiany cen materiałów i kosztów robocizny wpływają w tak znaczącym stopniu na ceny robót budowlanych, żeby uzasadnić tym oferty wykonawców przekraczające budżet inwestora o 200-300%. Analizując ceny i koszty prezentowane przez firmę ORGBUD-SERWIS monitorującą rynek budowlany, uznać należy, że na przestrzeni ostatniego roku (porównywano ceny IV kwartału 2017 i 2018) ceny obiektów kubaturowych wzrosły średnio od 4,2% do 5,4% w zależności od grupy badanych obiektów (budynki wielorodzinne, jednorodzinne, handlowo – usługowe, użyteczności publicznej, warsztatowe). W przypadku robót inżynieryjnych ceny wzrosły w przedziale od 1,7% do 7,9% w zależności od zastosowanej technologii (rodzaj materiału, sposób wykonania wykopu), oraz lokalizacji (teren zabudowany, teren niezabudowany). Z kolei wzrosty cen robót drogowych oscylowały na poziomie 5% – 8% w zależności od zastosowanej technologii. Wg publikacji Głównego Urzędu Statystycznego pt. ?Ceny robot budowlano – montażowych i obiektów budowlanych” wskaźniki wzrostu cen obiektów kubaturowych były nieco niższe niż prezentowane przez ORGBUD-SERWIS, mniej więcej na poziomie 3,6% do 4,8%, wskaźniki wzrostu cen robót drogowych na poziomie 3,2 do 3,7%. Do robót inżynieryjnych trudno się odnieść z uwagi na niewielką ich reprezentację w publikacji. Biorąc powyższe pod uwagę, można uznać, że wyniki podawane przez oba te źródła są zbieżne. Należy jednak zwrócić uwagę, że zarówno firma ORGBUD-SERWIS jak i GUS nie uwzględniają w swoich prezentacjach kosztów ryzyka, które przewiduje wykonawca w kalkulacji robót budowlanych. 6. Ceny czynników produkcji Prezentacje firmy ORGBUD-SERWIS wskazują, że ogółem wartość materiałów użytych do budowy obiektów kubaturowych wzrosła pomiędzy IV kw. 2017 a IV kwartałem 2018 od 1,7% do 3,7%, a przy obiektach inżynieryjnych od 1% do 5,8 %. Jeśli chodzi o konkretne materiały to zmiany ich cen na przestrzeni roku są mocno zróżnicowane. Uzależnione są one od czynników obiektywnych, jak np. zmienność cen surowców do produkcji, kosztów energii i paliw, konkurencyjność materiału na rynku, pory roku i subiektywnych dotyczących konkretnego producenta, jego pozycji na rynku, prowadzonej polityki sprzedaży, kosztów pracy w danym przedsiębiorstwie. Reasumując, na przestrzeni ostatniego roku wyraźnie wzrosły ceny ?ceramiki”, przykładowo ceny cegieł budowlanych pełnych wzrosły w granicach 5,5%, pustaków Porotherm w przedziale od 11% do 23%, pustaków Mega-Max od 21% do 40%, pustaków Keraterm od 19% do 31%. Wzrosły również ceny innych materiałów do wznoszenia ścian, ceny bloków wapienno – piaskowych w przedziale od 11% do 19%, bloczków z betonu komórkowego od 10% do 18%, bloczków keramzyto – betonowych od 11% do 40%. Ceny materiałów docieplających, przykładowo płyt z wełny mineralnej nie pozostały wtyle za ceramiką wzrastając od 11% do 22%. W dynamice wzrostu dorównywały im również ceny szkła płaskiego, których zmiany szacuje się w przedziale od 14% do 22%. Nieco mniej wzrosły ceny płyt OSB bo w przedziale od 15% do 16% i ceny płyt wiórowych prasowanych od 6,9% do 9,7%. Na rynku stali również odnotowano dużą zmienność, przykładowo ceny kształtowników wzrosły średnio od 5% do nawet 10%, prętów żebrowanych do zbrojenia betonu od 8,4% do 9%, blach czarnych, ocynkowanych, trapezowych od 11% do 14%. W budownictwie drogowym ważącym materiałem są asfalty, których ceny wzrosły w badanym okresie o ok. 33%-34% i spowodowały wzrost cen mieszanek mineralno – asfaltowych od 10% do 15%. Teraz jednak monitoring rynku wskazuje, że w I kw. 2019r. nastąpiła znaczna korekta cen asfaltów podobnie jak cen stali. Bez względu na rodzaj inwestycji kluczowym materiałem w budownictwie są kruszywa do betonów, zapraw, do drogownictwa, których ceny w badanym okresie wzrosły w przedziale od 5% do 13% w przypadku piasków do zapraw, czy nawet 17% w przypadku kruszyw łamanych do betonów. Są również materiały, których ceny wzrosły w znikomym stopniu lub też nawet spadły na co przykładem mogą być folie budowlane czy też ogólnie chemia budowlana, niektóre materiały stosowane przy robotach inżynieryjnych np. rury kanalizacyjne strukturalne z PE, rury PVC i z PP, kształtki z PVC i PP, rury drenażowe z PP a także rury aluminiowe, maty i otuliny z wełny mineralnej, otuliny poliuretanowe. Ta nierównomierność w zmianach cen materiałów spowodowała, że wartość materiałów użytych do budowy obiektów budowlanych wzrosła na przestrzeni roku tylko o kilka procent. Podsumowując, to nie zmiany cen materiałów budowlanych są przyczyną spektakularnych obecnie wzrostów cen w budownictwie, chociaż oczywiście one też mają swój w tym udział. 7. Stawki robocizny kosztorysowej i ceny pracy sprzętu Kolejnym czynnikiem wpływającym na ceny robót budowlanych są stawki robocizny kosztorysowej, które w przeciągu ostatniego roku, wg notowań ORGBUD-SERWIS zwiększyły się w przedziale średnio od 9,20% do 9,86% w zależności od branży robót. Zmiany te spowodowane zostały urzędową regulacją wysokości minimalnego wynagrodzenia, spadkiem bezrobocia oraz zaostrzeniem przepisów odnośnie zatrudniania przez firmy budowlane robotników etatowych. Z kolei ceny pracy sprzętu wzrosły jedynie o kilka procent, najczęściej w przedziale 2-3%. Tak więc zmiany stawek robocizny kosztorysowej poniżej progu 10% w ciągu roku i pracy sprzętu w przedziale 2% – 3% nie tłumaczą, podobnie jak zmiany cen materiałów, sytuacji cenowo – kosztowej w budownictwie z którą mamy w tej chwili do czynienia podbudowując tym samym postawioną tezę, że przyczyną jest uwzględniany w kalkulacjach ofertowych czynnik ryzyka. 8. Podsumowanie Rok 2018 jest rokiem w którym nastąpiły wyraźne zmiany cenowo – kosztowe w budownictwie. Wg przeprowadzonej analizy na wybranej grupie ogłoszeń z Biuletynu Zamówień Publicznych, 32% procent postępowań było unieważnionych z tytułu niższego budżetu zamawiających na realizację przedmiotu zamówienia od proponowanych wynagrodzeń przez wykonawców, a w przypadku 41% zamawiający wybierali oferty w których proponowane wynagrodzenie było wyższe od kalkulacji inwestorskiej średnio o 23%-30%. Tak wiec sytuacja jest odmienna od tej, z którą się przyszło zmierzyć stronom procesu inwestycyjnego w latach 2009 – 2016. Wówczas, z uwagi na dużą konkurencyjność wykonawców w postępowaniach o udzielenie zamówienia publicznego proponowane wynagrodzenia były o 30-40% niższe od budżetów zamawiających. W konsekwencji zawarte kontrakty na niekorzystnych warunkach dla wykonawców, przyczyniły się do szeregu upadłości firm budowlanych powodując spadek na rynku ilości przedsiębiorstw wykonawczych. W ślad za tym, zgodnie z zasadami ekonomiki, wykonawcy zmienili swoje oczekiwania finansowe i sposób kalkulacji ofert dostosowując się do aktualnej sytuacji rynkowej. Teraz proponowane przez nich wynagrodzenia uwzględniają ryzyko związane z prowadzeniem długoterminowego i kapitałochłonnego przedsięwzięcia inwestycyjnego. Ten właśnie składnik, który nie jest wyodrębniony lecz uwzględniany w cenach robót w innych składnikach jest główną przyczyną wysokiego wzrostu cen robót w budownictwie i powstających rozbieżności pomiędzy wysokością kalkulacji inwestorskiej i ofertowej, a nie wzrost cen i stawek robocizny kosztorysowej, który to wzrost jest uwzględniany przez obie strony. Dodane: 21 sierpnia 2019
44 BCR 1/2020 SPIS TREŚCI Lp. Kod obiektu PKOB Nazwa obiektu Str. 5. 1122-206 Budynek mieszkalny wielorodzinny – budownictwo socjalne, 4-kondygnacyjny, podpiwniczony 150 6. 1122-302 Budynek mieszkalny wielorodzinny – 5-kondygnacyjny, 2-segmentowy z łącznikiem i garażem
Informacyjny zestaw średnich jednostkowych cen robót budowlanych służyć ma: – inwestorom z obszaru zamówień publicznych oraz spoza tego obszaru, za podstawę wyceny robót w kosztorysach inwestorskich, a także za podstawę oceny ofert składanych przez wykonawców – jednostkom projektowania, za podstawę oceny kosztowych skutków przyjęcia określonych rozwiązań projektowych, a także za podstawę opracowania kosztorysów inwestorskich, dla zadań finansowanych ze środków publicznych oraz własnych inwestorów – wykonawcom robót budowlanych, za podstawę opracowania kosztorysów ofertowych i powykonawczych metodą uproszczoną, analizy poziomu własnych kosztów produkcji w poszczególnych ich składnikach, samooceny poprawności kosztorysowania, a także za układ odniesienia niezbędny dla właściwego opracowania oferty przetargowej – rzeczoznawcom różnych instytucji, za podstawę oszacowania kosztów robót budowlanych, wartości obiektów w procesach wywłaszczeń, zadań w ramach inicjatywy społecznej, itp. Zestaw informuje o średnich krajowych cenach wykonania przez przedsiębiorstwa prywatne i państwowe najczęściej spotykanych robót budowlanych z zakresu budownictwa ogólnego, oraz o strukturze tych cen. Zestaw podzielony jest na rozdziały obejmujące rodzaje elementów i robót, analogicznie jak w Katalogach Nakładów Rzeczowych – KNR nr 201, 202, 903, 907, 910, 912, 913, 914, 915, 917, 927, 205. W części końcowej poszczególnych rozdziałów zamieszczono roboty spoza przedmiotowego zakresu KNR, oznaczone symbolem „Z”. Spis zawartości: KNR 201 Budowle i roboty ziemne Roboty przygotowawcze Roboty ziemne zmechanizowane Ręczne roboty ziemne Roboty wykończeniowe i towarzyszące KNR 202 Konstrukcje budowlane Konstrukcje murowe Konstrukcje betonowe i żelbetowe monolityczne Konstrukcje z betonowych i żelbetowych elementów prefabrykowanych Konstrukcje drewniane dachowe Pokrycia dachowe Izolacje Kanały wewnątrz budynku Tynki, sztablatury i okładziny wewnętrzne Tynki i okładziny zewnętrzne Stolarka Podłogi i posadzki Roboty kowalsko-ślusarskie Szklenie Malowanie Rusztowania Mieszanki betonowe i zaprawy Ogrodzenia Roboty z gipsu i prefabrykatów gipsowych Roboty kamieniarskie Docieplenie ścian zewnętrznych budynków wykonanych w technologiach systemowych Konstrukcje z elementów drewnianych KNR 903 Wyprawy z fabrycznych suchych mieszanek tynkarskich Wyprawy tynkarskie na ścianach KNR 907 Roboty budowlane i geotechniczne z leca keramzytu Izolacje wypełnienia geotechniczne Roboty murowe Stropy gęstożebrowe keramzytowe KNR 910 Ściany z bloków i cegieł wapienno-piaskowych w systemie nowoczesne silikaty Ściany murowane z wyrobów silikatowych KNR 912 Izolacje cieplne, akustyczne i ogniochronne – Paroc Izolacje cieplne fundamentów i podłóg na gruncie Izolacje cieplne ścian zewnętrznych Izolacje cieplne i akustyczne stropów, poddaszy i dachów płaskich KNR 913 Ocieplenia, wyprawy tynkarskie i podłoża w systemie Cekol Tynki cienkowarstwowe ścian zewnętrznych Wykonanie podkładu pod posadzki mieszanką cementową Cekol ZP-03 Naprawy powierzchni betonowych KNR 914 Pokrycia dachów z uzyciem pap aktywowanych termicznie. Technologia Szybki Syntan SBS ? ICOPAL Pokrycia dachowe 1- i 2-warstwowe z pap aktywowanych termicznie, typu Wentylacja Szybki Syntan SBS Pokrycia dachowe 1- i 2-warstwowe z pap aktywowanych termicznie, typu Termik Szybki Syntan SBS KNR 915 Roboty izolacyjne w systemie ?Bezpieczny Fundament ICOPAL? Przygotowanie i gruntowanie podłoży z zastosowaniem preparatu Gruntującego Siplast Primer Szybki Grunt SBS Izolacje przeciwwilgociowe z zastosowaniem masy bitumicznej Siplast Fundament Szybka Izolacja SBS Izolacje przeciwwilgociowe i przeciwwodne z zastosowaniem papy Fundament Szybki Profil SBS Izolacje termiczne z zastosowaniem płyt TERMO PIR, styropianu PS lub z płyt z polistyrenu ekstrudowanego XPS Wykonanie drenażu ścian fundamentowych z zastosowaniem maty drenującej ICODREN10 Szybki Drenaż SBS KNR 917 Roboty murowe w systemie H+H Roboty murowe w systemie H+H KNR 927 Ocieplenia ścian i stropów budynków i budowli w technologiach firmy Dryvit Roboty przygotowawcze Ocieplenie budynków w technologiach Dryvit Tynki cienkowarstwowe w technologiach Dryvit Roboty malarskie w technologiach Dryvit KNR 205 Konstrukcje metalowe Konstrukcje stalowe hal i budynków szkieletowych Konstrukcje stalowe różne Zbiorniki stalowe Konstrukcje aluminiowe i wyposażenia wnętrz Lekka obudowa metalowa ścian i dachów hal, budynków i budowli
Jesteś w: » Bazy cenowe. » Cenniki do kosztorysowania uproszczonego - ceny robót. Cena regularna: 2 634,66 zł. 2 394,81 zł. Do koszyka. KPL17-ICCP-CD Ceny RMS do programów kosztorysowych - ceny materiałów i sprzętu - abonament roczny. 1 073,79 zł. Cena regularna: 1 188,18 zł.
Ceny w budownictwie w 2018 r. poszybowały w górę. Czytając artykuły i komentarze w prasie na temat aktualnej sytuacji w budownictwie, można odnieść wrażenie, że przyczyną rosnących cen w budownictwie był przede wszystkim wzrost cen materiałów budowlanych i kosztów robocizny. Czy rzeczywiście ten wzrost ma tak znaczący wpływ na ceny robót budowlanych, że może uzasadnić oferty wykonawców z wynagrodzeniem wyższym o 20–30% od wynagrodzeń sprzed roku, a nawet w skrajnych przypadkach o 200–300%?POLECAMY Faktyczny wzrost cen Analizując ceny i koszty prezentowane przez firmę ORGBUD-SERWIS, monitorującą rynek budowlany, należy uznać, że w ciągu minionego roku (porównywano ceny czwartego kwartału 2017 r. i 2018 r.) ceny obiektów kubaturowych wzrosły średnio od 4,2% do 5,4% w zależności od grupy badanych obiektów (budynki wielorodzinne, jednorodzinne, handlowo-usługowe, użyteczności publicznej, warsztatowe). W przypadku robót inżynieryjnych ceny wzrosły od 1,7% do 7,9% w zależności od zastosowanej technologii (rodzaj materiału, sposób wykonania wykopu) oraz lokalizacji (teren zabudowany, teren niezabudowany). Z kolei wzrost cen robót drogowych oscylował na poziomie 5–8% w zależności od zastosowanej technologii. Według publikacji Głównego Urzędu Statystycznego pt. „Ceny robót budowlano-montażowych i obiektów budowlanych” wskaźniki wzrostu cen obiektów kubaturowych były nieco niższe niż prezentowane przez ORGBUD-SERWIS, mniej więcej na poziomie 3,6–4,8%, wskaźniki wzrostu cen robót drogowych na poziomie 3,2–3,7%. Do robót inżynieryjnych trudno się odnieść z uwagi na niewielką ich reprezentację w publikacji. Można zatem uznać, że wyniki podawane przez oba źródła, tj. GUS i ORGBUD-SERWIS, są zbieżne. Ceny czynników produkcji Prezentacje firmy ORGBUD-SERWIS wskazują, że wartość materiałów użytych do budowy obiektów kubaturowych wzrosła pomiędzy czwartym kwartałem 2017 r. a czwartym kwartałem 2018 r. od 1,7% do 3,7%, a przy obiektach inżynieryjnych – od 1% do 5,8%. Jeśli chodzi o konkretne materiały, to zmiany ich cen w 2018 r. były mocno zróżnicowane. Uzależnione to było od czynników obiektywnych, takich jak zmienność cen surowców do produkcji, kosztów energii i paliw, od konkurencyjności materiału na rynku, pory roku i czynników subiektywnych dotyczących konkretnego producenta, jego pozycji na rynku, prowadzonej polityki sprzedaży, kosztów pracy w danym przedsiębiorstwie. Ważne W 2018 roku wyraźnie wzrosły ceny ceramiki, przykładowo ceny cegieł budowlanych pełnych – w granicach 5,5%, pustaków Porotherm – w przedziale od 11% do 23%, pustaków Mega-Max – od 21% do 40%, pustaków Keraterm – od 19% do 31%. Wzrosły również ceny innych materiałów do wznoszenia ścian, ceny bloków wapienno-piaskowych – w przedziale od 11% do 19%, bloczków z betonu komórkowego – od 10% do 18%, bloczków keramzyto-betonowych – od 11% do 40%. Ceny materiałów docieplających, przykładowo płyt z wełny mineralnej, nie pozostały w tyle za ceramiką, wzrastając od 11% do 22%. W dynamice wzrostu dorównywały im również ceny szkła płaskiego, których zmiany szacuje się w przedziale od 14% do 22%. Nieco mniej wzrosły ceny płyt OSB, bo w przedziale od 15% do 16%, i ceny płyt wiórowych prasowanych – od 6,9% do 9,7%. Na rynku stali również odnotowano dużą zmienność, przykładowo ceny kształtowników wzrosły średnio od 5% do nawet 10%, prętów żebrowanych do zbrojenia betonu – od 8,4% do 9%, blach czarnych, ocynkowanych, trapezowych – od 11% do 14%. W budownictwie drogowym podstawowym materiałem są asfalty, których ceny wzrosły w badanym okresie o ok. 33–34% i spowodowały wzrost cen mieszanek mineralno-asfaltowych od 10% do 15%. Aktualnie monitoring rynku wskazuje, że w pierwszym kwartale 2019 r. nastąpiła znaczna korekta cen asfaltów, podobnie jak cen stali. Bez względu na rodzaj inwestycji kluczowym materiałem w budownictwie są kruszywa do betonów, zapraw, do drogownictwa, których ceny w badanym okresie wzrosły w przedziale od 5% do 13% w przypadku piasków do zapraw, czy nawet 17% w przypadku kruszyw łamanych do betonów. Są również materiały, których ceny wzrosły w znikomym stopniu lub też nawet spadły, czego przykładem mogą być folie budowlane czy też ogólnie chemia budowlana (…). Ta nierównomierność w zmianach cen materiałów spowodowała, że średnia wartość materiałów użytych do budowy obiektów budowlanych wzrosła w ubiegłym roku tylko o kilka procent. Stawki robocizny kosztorysowej i ceny pracy sprzętu Główną przyczyną wzrostu cen w budownictwie są jednak nie zmiany cen materiałów budowlanych, chociaż też mają w tym swój udział, a stawki robocizny, szczególnie kosztorysowej, które w minionym roku, według notowań ORGBUD-SERWIS, zwiększyły się średnio od 9,20% do 9,86% – w zależności od branży robót. Zmiany te spowodowane zostały spadkiem bezrobocia, zaostrzeniem przepisów odnośnie do zatrudniania przez firmy budowlane robotników etatowych oraz urzędową regulacją wysokości minimalnego wynagrodzenia (…). Ceny pracy sprzętu wzrosły jedynie o kilka procent, najczęściej w przedziale 2–3%. W 2018 r. wzrosły zatem ceny czynników produkcji (ceny materiałów, ceny pracy sprzętu, stawki kosztorysowe robocizny), przyczyniając się do wzrostu cen robót w budownictwie. Jak wykazały analizy, za spektakularnym wzrostem oczekiwań finansowych wykonawców nie stoją zmiany cen czynników produkcji, lecz zjawiska ekonomiczno-gospodarcze, które wystąpiły w ostatnim czasie w obszarze budownictwa. Rynek budowlany w latach 2017–2018 Jak podaje Główny Urząd Statystyczny: produkcja sprzedana budowlano-montażowa (w cenach bieżących) niezmiennie rośnie (z małymi wyjątkami) od 2010 r., przykładowo w 2010 r. wynosiła 160,8 mld zł, w 2015 r. – 171,3 mld zł, w 2017 r. – już 186,8 mld zł; w grudniu 2018 r. produkcja budowlano-montażowa wzrosła o 12,2% w stosunku do grudnia 2017 r., natomiast w okresie styczeń–grudzień 2018 r. była wyższa o 17,9% w porównaniu z notowaniami w analogicznym okresie 2017 r.; w pierwszym półroczu 2018 r. wydano ogółem 92 801 pozwoleń na budowę, gdy tymczasem w pierwszej połowie 2017 r. wydano 90 tys., a w analogicznym okresie 2016 r. – 83 420. Jednocześnie według sporządzonych na zlecenie różnych środowisk raportów, raportu Polskiego Związku Pracodawców Budownictwa, BIG InfoMonitor, BIK czy raportu firmy badawczej SPECTIS, pomimo ożywienia na rynku budowlanym spada rentowność firm wykonawczych, której miarą efektów jest zysk operacyjny lub zysk netto. Według specjalistów stoją za tym rosnące koszty produkcji, rosnące koszty wynagrodzenia, ceny paliw i energii, ceny materiałów budowlanych, a także brak płynności przy utrzymujących się zatorach płatniczych. Na niską rentowność przedsiębiorstw budowlanych wpływa również tendencja rosnących kosztów. Inwestorzy poprzez silną pozycję na rynku przyczyniali się do zaniżania cen przez wykonawców, nawet przy długoterminowych i kapitałochłonnych przedsięwzięciach budowlanych. Ważne Zawarte przed laty, w okresie tzw. rynku zamawiającego, kontrakty na realizację robót budowlanych, na niekorzystnych dla wykonawców warunkach, zaczęły w wielu przypadkach przynosić straty. Efektem tego zjawiska jest zwiększająca się obecnie liczba upadłości firm wykonawczych. Według Money – Grupy WP tylko w pierwszej połowie 2018 r. liczba upadłości firm budowlanych wzrosła o 18% w stosunku do analogicznego okresu 2017 r. Ratunkiem dla firm wykonawczych, które popadły w kłopoty finansowe, jest pozyskanie bardziej lukratywnych zamówień na roboty budowlane, które pokryłyby ujemne wyniki przedsiębiorstw, podreperowały ich kondycję, a przede wszystkim pokryły straty z realizacji zaniżonych wcześniej kontraktów. Dzięki mniejszej konkurencyjności firm budowlanych wykonawcy skwapliwie wykorzystują uwarunkowania rynkowe, stawiając zamawiającym wysokie oczekiwania finansowe, które w chwili obecnej mają szansę na akceptację inwestorów. Ważne Aktualnie postępowaniem przetargowym na roboty budowlane zainteresowana jest jedna, dwie firmy wykonawcze (w sporadycznych przypadkach kilka), gdy tymczasem w latach 2010–2015 było ich nawet kilkanaście. W takiej sytuacji wykonawcom daleko jest do zaniżania ofert w celu pozyskania zamówienia, a wręcz przeciwnie. Zasada popytu i podaży pozwala im na podejmowanie strategicznych decyzji co do zwiększania wynagrodzeń, nawet przy zagrożeniu unieważnieniem postępowania przetargowego. Wykonawcom nic nie stoi na przeszkodzie w kalkulowaniu poziomu wynagrodzenia według własnego uznania, ponieważ poziom ten weryfikuje rynek. W chwili obecnej ta weryfikacja, z powodu niewielkiej liczby przystępujących do przetargu firm, jest niska, wobec czego wykonawcy zaczynają uwzględniać w ofertach ryzyko wynikające z charakteru zamierzonej inwestycji. Ryzyko to w okresie „rynku zamawiającego” było niedoszacowane, a więc szkodliwe dla wykonawców. Odpowiedzialność z tytułu bezwładności przedsięwzięcia budowlanego, terminowości, kar, zdarzeń nieprzewidywalnych, zaostrzenia przepisów o zatrudnianiu robotników etatowych itd. nie przekładała się wówczas w żaden sposób na poziom wynagrodzenia. Kiedy pozycja zamawiających uległa osłabieniu, zgodnie z zasadami ekonomii, optymalna stała się sytuacja, w której wykonawca proponuje ofertę z uzasadnionym wynagrodzeniem uwzględniającym satysfakcjonujący zysk i ryzyko, a zamawiający ją wybiera, bo jeszcze jest w stanie unieść ciężar tych kosztów. Obecnie, jak wskazuje analiza Biuletynu Zamówień Publicznych, wykonawcy badają rynek pod kątem możliwości finansowych zamawiających. Przyjmując badaną grupę postępowań przeprowadzonych w 2019 r. za 100%: w 32% przypadków ofert zamawiający unieważnili postępowania z powodu braku ofert lub zawyżonych przez wykonawców oczekiwań finansowych, przekraczających kwoty, które zamawiający mogli przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia; w 41% przypadków zamawiający wybierali oferty z wyższym wynagrodzeniem niż wartości robót budowlanych skalkulowane w kosztorysach inwestorskich; w 27% przypadków zamawiający wybierali oferty z niższym wynagrodzeniem niż wartości z kosztorysów inwestorskich. Nadal jest duży odsetek unieważnianych ofert, co może wynikać z trzech przyczyn: wykonawcy mają wygórowane żądania w stosunku do możliwości zamawiających; zamawiający nie są elastyczni i utożsamiają wartość wynikającą z kosztorysu inwestorskiego z kwotą, którą zamawiający zamierzają lub też mogą przeznaczyć na sfinansowanie zamówienia, w konsekwencji, jeżeli wpłyną w postępowaniu oferty z wynagrodzeniem przekraczającym wartość inwestorską, unieważniają to postępowanie; kosztorysy inwestorskie sporządzone zostały nieprawidłowo. Należy jednak zauważyć, że jest duży odsetek postępowań (41%), w których zamawiający wybierali oferty z wynagrodzeniem wyższym o 23–30% niż kalkulacje inwestorskie. W tych postępowaniach maksymalne oferty (niewybrane) przekraczały kalkulację inwestorską o kilkadziesiąt procent, a w skrajnym przypadku nawet 266%. Obecnie mamy zatem do czynienia: z wysokimi cenami robót w budownictwie, ze znaczącymi różnicami pomiędzy wynikami kalkulacji ofertowej a inwestorskiej. Ważne Wzrost cen usług w budownictwie wiąże się oczywiście ze wzrostem kosztów produkcji, ale nie tylko. Główną przyczyną jest przede wszystkim wykorzystywanie koniunktury przez wykonawców. Mniejsza liczba firm budowlanych na rynku spowodowana bankructwami i likwidacjami jednostek wykonawczych oraz powiązany z tym faktem spadek konkurencyjności w pozyskiwaniu zamówień na roboty budowlane to podstawowe przyczyny dużych oczekiwań finansowych wykonawców przekładających się na wzrost cen w budownictwie. Rozbieżność pomiędzy kalkulacją ofertową a inwestorską Przyczyn rozbieżności pomiędzy wartością robót wynikającą z kalkulacji ofertowej a inwestorskiej można upatrywać przede wszystkim w przepisach, które ściśle określają sposób, według którego zamawiający winni przeprowadzić kalkulację inwestorską, i które nie przewidują w formule kalkulacyjnej składnika przeznaczonego na rezerwę, tak jak w innych krajach unijnych. Tymczasem wykonawcy, którzy dążą do uzyskania satysfakcjonującego zysku przy ogromnej odpowiedzialności i ryzyku, przekładają swoje oczekiwania finansowe, o czym już wspomniano, na wyższe wynagrodzenie. I to jest pierwszy powód rozbieżności między kalkulacją ofertową a inwestorską. Drugim powodem jest nadinterpretacja przepisów przez zamawiających, polegająca na dodatkowym usztywnianiu zasad kalkulacyjnych narzuconych im przez ustawodawcę. Chodzi tu przede wszystkim o nagminne stosowanie w kosztorysach inwestorskich średnich cen czynników produkcji, kiedy w aktualnej sytuacji rynkowej można byłoby z powodzeniem stosować ceny z obszaru pomiędzy cenami średnimi a maksymalnymi, co uwzględniłoby nieformalną rezerwę i zbliżyłoby wycenę inwestorską do ofertowej. Według przepisów regulujących kalkulację inwestorską wycena winna być sporządzona na podstawie danych rynkowych, lecz bez konkretyzowania, czy powinny to być ceny średnie, czy maksymalne. Skoro w publikowanych wydawnictwach prezentowane są maksymalne ceny czynników produkcji, to należy uznać, że z takimi cenami można zetknąć się na rynku, więc wybór zależy od uznania zamawiającego. Kalkulacja inwestorska w praktyce Zamawiający dysponujący środkami publicznymi zobowiązani są sporządzać kalkulację inwestorską zgodnie z aktami wykonawczymi do ustawy – Prawo zamówień publicznych, a pr... Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów Co zyskasz, kupując prenumeratę? 10 wydań magazynu "Monitor Dyrektora Szkoły" Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online Możliwość pobrania materiałów dodatkowych ...i wiele więcej! Sprawdź
BCR 3/2016 5 WSKAZÓWKI METODYCZNE Niniejszy zeszyt obejmuje, w poziomie cen III kwartał 2016 r., średnie regionalne: – stawki robocizny kosztorysowej oraz narzuty kosztów zakupu, kosztów pośrednich i zysku dla podstawo-
O umowach o roboty budowlane napisano już wiele książek, poradników i artykułów z mniej lub bardziej rozbudowanymi wzorami, rozpowszechnianych w postaci drukowanej i elektronicznej, prezentowanych nawet na powszechnie dostępnych portalach internetowych. Pomimo jednak tak wielu źródeł informacji w sądach toczy się szereg spornych spraw, których źródło należy upatrywać właśnie w wadliwie zawartych umowach pomiędzy stronami procesu inwestycyjnego. Po latach praktyki w kosztorysowaniu i sporządzaniu opinii na temat rozliczania wykonanych robót budowlanych stwierdzam, że sporządzenie dobrej umowy jest sztuką, przy której nie wystarczy legitymować się tylko znajomością wiedzy prawniczej. Niezbędna jest również wiedza z zakresu ekonomii, budownictwa, a przede wszystkim kosztorysowania robót budowlanych. Ten ostatni obszar niedoceniany przez polskich prawników, pozostawiony bez patronatu ministerstwa któremu podlega budownictwo, pozornie zmarginalizowany przez formę wynagrodzenia ryczałtowego często jest przyczyną konfliktów pomiędzy inwestorem a wykonawcą. Przy braku znajomości metod i podstaw kosztorysowania, realiów toczącego się procesu inwestycyjnego, doświadczenia w prowadzeniu robót budowlanych, a również braku znajomości podstaw psychologii, nawet najsprawniejszy prawnik nie jest w stanie opracować dobrej umowy o roboty budowlane. Poniżej kilka, wybranych spostrzeżeń, które powinno się mieć na uwadze przy opracowywaniu umowy o roboty budowlane. SWOBODA W KREOWANIU UMÓW Zgodnie z art. 3531 strony procesu inwestycyjnego mogą „ułożyć stosunek prawny według swego uznania, byleby jego treść lub cel nie sprzeciwiały się właściwości (naturze) stosunku, ustawie ani zasadom współżycia społecznego”. Oznacza to w praktyce, że każda umowa, również o roboty budowlane powinna być indywidualnie redagowana, w zależności od istniejących warunków i potrzeb stron lecz nie wbrew prawu czy zasadom współżycia społecznego, co w terminologii prawniczej oznacza minimum powszechnie przyjmowanych zasad poprawności i uczciwości w relacjach z innymi osobami. Jest to zwrot niedookreślony, odwołujący się do elementów porządku prawnego poprzez wskazanie norm pozaprawnych. Inaczej umowa będzie konstruowana przykładowo, w przemyśle, rolnictwie, budownictwie gdzie produkty finalne są zróżnicowane a realia wykonania zaciągniętego zobowiązania każdorazowo inne, odmiennie gdy źródłem finansowania będą środki publiczne lub prywatne, inaczej gdy przedmiotem umowy będzie wykonanie wielobranżowej, długoletniej inwestycji, inaczej gdy niewielkiego zakresu robót budowlanych w krótkim okresie czasu. Czynników wpływających na wzajemne relacje pomiędzy stronami jest dużo i to one powodują konieczność zindywidualizowanego podejścia i właściwego ich uregulowania. Za każdym jednak razem autorzy umowy powinni znać uwarunkowania występujące na obszarze w którym realizowane będą postanowienia umowne. W przypadku umów o roboty budowlane jej twórcy powinni dysponować wiedzą o procedurach stosowanych w budownictwie, dokumentach niezbędnych przy realizacji inwestycji, prawach i obowiązkach stron, stosowanych w budownictwie zasadach rozliczeń i formach wynagradzania za roboty budowlane. UMOWY A KOSZTORYSOWANIE W sposób odmienny strony spisują umowę w przypadku gdy zdecydują się na formę wynagrodzenia ryczałtowego za wykonanie robót budowlanych, tj. określą z góry należną kwotę pieniężną za wykonanie zobowiązania ? bez rozliczania poszczególnych kosztów ( art. 632 Kodeksu Cywilnego), lub też na formę wynagrodzenia kosztorysowego w oparciu o przyjęte przez strony podstawy do jego ustalenia ( art. 628 KC). W drugim przypadku strony w umowie muszą odwołać się do metod i podstaw kalkulacji, co też z lepszym czy gorszym skutkiem czynią. Natomiast zachodzi pytanie czy przy wynagrodzeniu ryczałtowym, gdy strony umówiły się na konkretną kwotę strony muszą zagłębiać się w szczegóły kosztorysowania? Praktyka pokazuje, że jest to nieuniknione. Strony powinny być przygotowane na pojawienie się w czasie trwania budowy okoliczności, które mogą spowodować zmianę zakresu zamówienia. Zamówienie na roboty budowlane ma bowiem szczególny, zindywidualizowany charakter poprzez opisanie jego przedmiotu za pomocą dokumentacji projektowej sporządzanej każdorazowo na użytek konkretnego zamawiającego i konkretnej inwestycji. Jakość tego opracowania weryfikowana jest praktycznie w trakcie realizacji inwestycji, już po zawarciu umowy. Jeżeli okaże się, że wykonawca będzie musiał zrealizować roboty dodatkowe nieprzewidziane dokumentacją projektową a których konieczność wykonania spowodowana została z różnych przyczyn, np. na skutek nieścisłości lub błędów w rozwiązaniach projektowych czy też na skutek zmian wprowadzanych przez projektanta i inwestora, zapisy umowne powinny regulować sposób rozliczenia nowego zakresu robót. I tutaj najbardziej czytelnym sposobem jest kalkulacja kosztorysowa. Dlatego też, autor czy autorzy umowy powinni dysponować wiedzą o metodach i podstawach kalkulacji robót budowlanych oraz źródłach informacji niezbędnych w kosztorysowaniu na obszarze budownictwa, by móc zabezpieczyć interesy obu stron. SPOSOBY ROZLICZENIA ROBÓT Można widzieć różne rozwiązania dotyczące sposobu rozliczenia robót zarówno przy zawarciu umowy z wynagrodzeniem kosztorysowym, jak i z wynagrodzeniem ryczałtowym dla robót, które będą konieczne do wykonania, a które nie zostały przewidziane dokumentacją projektową. Jednym z nich jest rozliczenie w oparciu o ceny jednostkowe robót, których źródłem jest kosztorys ofertowy, jeżeli takowy oczywiście był złożony. Sposób ten jest skuteczny w przypadku, gdy kosztorys ofertowy był sporządzony w dużym stopniu szczegółowości i dla różnorodnego zakresu robót, co umożliwiałoby wybór cen jednostkowych dla rozliczenia nowych robót. Kolejnym sposobem, który może być brany pod uwagę, to przyjęcie kalkulacji uproszczonej w oparciu o ceny jednostkowe robót publikowane przez firmy badające rynek pod katem cen i kosztów w budownictwie, tj. np. przez firmę ORGBUD-SERWIS. Mankamentem jednak takiego rozwiązania jest ograniczony zakres dostępnego wyboru cen. Następną możliwością może być kalkulacja szczegółowa sporządzona w oparciu o katalogi nakładów rzeczowych, popularnie zwanymi KNR-ami oraz w oparciu o ceny czynników produkcji, tj. ceny materiałów, koszty pracy sprzętu, kosztorysowe stawki robocizny oraz wskaźniki narzutów kosztów pośrednich i zysku. Taka informacja jednak jest zbyt ogólnikowa i celem uniknięcia sporu, wybór podstaw rzeczowych i cenowych musi być jak najbardziej doprecyzowany. PODSTAWY RZECZOWE Na rynku dostępnych jest kilkaset katalogów nakładów rzeczowych, poświęconych różnym branżom i opracowanych pod egidą różnych ministerstw. Większość z nich powstawała w latach 80-tych XX w., jeszcze przed przemianami ustrojowymi, kiedy kosztorysowanie regulowane było w sposób urzędowy. Od tamtej pory, za sprawą ustawy o cenach status tych katalogów się diametralnie się zmienił. Katalogi ministerialne, które były niegdyś w randze katalogów obligatoryjnych, obecnie stosowane są na zasadzie swobodnego wyboru przez strony procesu inwestycyjnego. Zniesienie patronatu urzędowego nad bazą normatywną spowodowało, że przestały one być uaktualniane i w efekcie dotyczą one technologii, materiałów i organizacji robót odmiennych od stosowanych obecnie. Na rynku są też i nowsze katalogi, tworzone w ramach działalności prowadzonej przez jednostki prywatne działające na obszarze kosztorysowania. Niestety, są one wybiórcze, dotyczą ściśle określonych rodzajów robót i są przeważnie opracowywane na zlecenie producentów materiałów budowlanych. W tej szerokiej bazie katalogowej można znaleźć normatywy o mocno zróżnicowanych nakładach dotyczące tej samej lub podobnej roboty. Przykładowo w KNR 13-12 pt. opracowanym przez Ministerstwo Górnictwa i Energetyki pt. „Roboty budowlane elektrowni, elektrociepłowni oraz ciepłowni zawodowych” znajdują się nakłady związane z rozbiórką konstrukcji murowych, betonowych i żelbetowych oraz drewnianych i metalowych, podobnie jak w KNR 4-04 opracowanym przez Ministerstwo Gospodarki Przestrzennej i Budownictwa pt. „Roboty rozbiórkowe i wyburzeniowe budynków i budowli”. Innym przykładem może być ułożenie wodociągu z rur PVC. Z tego zakresu jest do wyboru KNR 2-15 pt. „Instalacje wewnętrzne wodociągowe, kanalizacyjne, gazowe i centralnego ogrzewania”, KNNR 4 pt. „Instalacje sanitarne i sieci zewnętrzne”, KNR 0-13 pt. „Instalacje wewnętrzne wodociągowe i kanalizacyjne z tworzyw sztucznych”. Oczywiście wskazówką przy doborze normatywu jak najbardziej odpowiadającego wykonywanej robocie są informacje podane we wstępach do katalogów i poszczególnych rozdziałów, oraz w wykazach czynności, lecz jak pokazuje praktyka, nie zawsze są one wystarczającym argumentem w sytuacji konfliktowej pomiędzy stronami. Dlatego też warto zadecydować o wyborze katalogu w odpowiednim czasie, tj. przy zawieraniu umowy, przed rozpoczęciem robót, a nie po ich wykonaniu. Zauważyć należy, że katalogi nakładów rzeczowych które stanowią, pomimo wcześniej wskazanych ułomności, podstawę kosztorysowania szczegółowego zakładają normatywy dla robót wykonywanych w warunkach przeciętnych, przy stosowaniu przeciętnej organizacji pracy. Stąd też, jeżeli roboty wykonywane są w warunkach niestandardowych np. na terenie czynnego zakładu pracy, gdy produkcja jest w toku, funkcjonują służby ochrony, odbywa się transport (dowożone są surowce do produkcji, wywożone wyroby) lub też gdy roboty prowadzone są w warunkach zmianowych z uwagi na termin zakończenia robót albo wymagają szczególnej organizacji z uwagi na brak składowisk przyobiektowych i konieczność ?montażu z kół?, strony powinny przewidzieć w umowie współczynniki zwiększające bądź też dodatki z tytułu utrudnień pozwalające na podniesienie wynagrodzenia. Jeżeli, z różnych przyczyn strony nie podejmą takiej decyzji, dodatkowe koszty mogą być zrekompensowane takim doborem innych podstaw cenowych, które je pokryją. PODSTAWY CENOWE Kolejnymi, istotnymi elementami, o którym należy pamiętać przy uzgadnianiu podstaw kalkulacji metodą szczegółową są ceny i ich źródła. Strony mogą przyjąć rozwiązanie polegające na rozliczeniu robót w oparciu o ceny materiałów wynikające z faktur zakupowych wykonawcy lub w oparciu o publikowane czy dostępne w formie elektronicznej ceny materiałów przeznaczone do kosztorysowania. Jednostek autorskich takich cen jest kilka – jest to ORGBUD-SERWIS PROMOCJA, ATHENASOFT. Jeżeli strony zdecydują się na konkretne źródło informacji muszą mieć jeszcze świadomość formy w jakiej wyżej wymienione firmy prezentują ceny, celem dalszego uszczegółowienia informacji. Przykładowo firma ORGBUD-SERWIS przedstawia ceny zakupu materiałów w poziomie cen średnich, minimalnych i maksymalnych oraz ceny nabycia materiałów tj. łącznie z kosztami zakupu w poziomie cen średnich i minimalnych ( minimalne ceny nabycia nie są prezentowane przez inne firmy), co znacznie ułatwia kalkulacje. Z reguły strony umawiają się na stosowanie średnich cen nabycia ale nierzadko decydują się również na minimalne ceny nabycia. To drugie rozwiązanie przyjmowane jest z uwagi na istniejącą aktualnie dużą konkurencyjność wśród producentów materiałów budowlanych, którzy chcąc pozyskać odbiorców udzielają wykonawcom daleko idących indywidualnych rabatów. W efekcie wykonawca pozyskuje materiał w cenach, które mogą oscylować wokół notowań minimalnych. Ponadto wystąpienie robót dodatkowych jest, zdaniem inwestorów korzystnym dla wykonawcy czynnikiem poszerzającym front robót, co przemawia za rozliczeniem ich w oparciu o ceny minimalne. Inaczej mówiąc zastosowanie niższych cen ma równoważyć bezkosztowe pozyskanie przez wykonawcę dodatkowych robót. Uregulowania w umowie wymagają również informacje dotyczące cen sprzętu ? w kalkulacji kosztorysowej strony mogą przyjąć ceny najmu sprzętu z odrębną kalkulacją kosztów jednorazowych, względnie ceny pracy sprzętu (ceny najmu z uwzględnieniem kosztów jednorazowych) w określonym poziomie cenowym. Tutaj również należy dodać, że firma ORGBUD-SERWIS jako jedyna podaje ceny pracy sprzętu w szerszym aspekcie tj. w poziomie cen minimalnych, średnich i maksymalnych. Kolejnym elementem z zakresu podstaw cenowych wymagającym uszczegółowienia jest przyjęcie przez strony do rozliczeń kosztorysowej stawki robocizny. Mogą to być stawki w przekroju ogólnokrajowym, województw lub miast, w poziomie stawek średnich, minimalnych, maksymalnych, dodatkowo zróżnicowane w zależności od branży budowlanej. Podobnie uszczegółowienia wymagają narzut kosztów pośrednich i zysku. PRZYKŁADY NIEFORTUNNYCH UZGODNIEŃ W UMOWACH Celem zobrazowania podjętej tematyki, poniżej przytaczamy kilka przykładów wyjętych z praktyki. Strony umówiły się, że wykonanie robót budowlanych zostanie rozliczone kosztorysem powykonawczym w oparciu o KNR 2-02 oraz średnie ceny nabycia z systemu Sekocenbud, tzn. w oparciu o ceny zakupu powiększone o koszty zakupu. Jednakże ceny mieszanek mineralno-asfaltowych prezentowane są przez wydawcę bez kosztów zakupu, ponieważ wyszedł on z założenia, o czym pisze we wstępie do wydawnictwa, że przy dużych inwestycjach drogowych wytwórnie mieszanek znajdują się zwykle w pobliżu frontu robót, na placu budowy W związku z tym transport mieszanki jest traktowany i rozliczany zazwyczaj w kosztorysach jako transport technologiczny. Jeżeli natomiast dowóz mieszanki odbywa się z miejsca zlokalizowanego poza terenem budowy to jego dowóz powinien być skalkulowany indywidualnie, jako transport zewnętrzny. W omawianym przypadku zaszła konieczność dowozu mieszanki spoza placu budowy w związku z czym wykonawca sporządził indywidualną kalkulację, która nie została przyjęta przez inwestora, ponieważ taka sytuacja nie została przewidziana w innym przypadku strony uzgodniły rozliczenie kosztorysem powykonawczym przy zastosowaniu minimalnej stawki robocizny kosztorysowej do robót budowlanych prezentowanej w notowaniach firmy ORGBUD-SERWIS. Strony jednak nie uszczegółowiły, czy ma to być minimalna stawka w przekroju ogólnokrajowym czy też notowana dla miasta Warszawy. Różnica pomiędzy stawkami była na tyle znacząca, że strony weszły w konflikt, który rozstrzygnął dopiero uzgodniły źródło i poziom cen materiałów. Pozostałe czynniki cenotwórcze miały być określone w oparciu o „minimalne koszty pracy” wg systemu Sekocenbud. Na etapie rozliczeń strony stwierdziły brak w umowie o roboty budowlane definicji kosztów pracy, oraz brak takiej nomenklatury w kosztorysowaniu robót budowlanych. W związku z powyższym Inwestor uznał, że stawka robocizny kosztorysowej powinna być przyjęta w poziomie stawek minimalnych dla przekroju krajowego, podobnie wskaźniki narzutów. Tymczasem wykonawca stał na stanowisku przyjęcia stawki robocizny na poziomie minimalnym, lecz dla miasta Poznania, a wskaźniki narzutów w poziomie maksymalnym dla miasta Poznania argumentując, że nie zostały one wymienione z nazwy w zapisie umownym, w związku z czym ma swobodę w ich doborze. Obie strony były natomiast zgodne w kwestii cen pracy sprzętu i uznały, że należy przyjąć w poziomie cen średnich, ponieważ w systemie Sekocenbud brak jest notowań z zakresu cen minimalnych. Ten przykład pokazuje, że strony w umowie posługiwały się niejednoznacznymi pojęciami i nie miały świadomości zakresu notowań, które przyjęły do innej sprawie spornej, źródłem konfliktu stało się niedoprecyzowanie podstaw katalogowych. W efekcie, po wykonaniu prac wykonawca skalkulował roboty osuszeniowe wg KNR 9-21 pt. „Oczyszczanie, osuszanie i odkażanie obiektów budowlanych po zalaniu wodą”. Inwestor nie przyjął tej wyceny, ponieważ stał na stanowisku, że bardziej adekwatnym katalogiem powinien być KNR 9-19 pt. „Osuszanie zawilgoconych lub zalanych wodą pomieszczeń – w technologii firmy Belfor”. Akurat ten konflikt strony rozwiązały polubownie dzięki analizie założeń, przy których opracowane były normatywy, a które były wymienione we wstępach do tych katalogów i sytuacja miała miejsce przy prowadzeniu robót na innej budowie. Strony miały rozliczyć roboty wg KNR-ów lecz nie uszczegółowiły ich numerów. Katalogiem wiodącym w kosztorysie powykonawczym stał się KNR 2-02 dotyczący wykonywania nowych robót budowlanych, z czym strony się zgadzały. Jednakże w trakcie realizacji inwestor zmienił funkcje pomieszczeń, co pociągnęło za sobą konieczność przeróbek polegających na rozebraniu posadzki, wykonaniu docieplenia i ułożeniu nowej podłogi, zdemontowaniu założonych elementów wykończeniowych, przemalowaniu, założeniu dodatkowej instalacji elektrycznej. Te roboty wykonawca rozliczył wg KNR 4-01 dotyczącym robót budowlanych prowadzonych w obiektach remontowanych i 4-03 dotyczącym remontowych robót elektrycznych. Uznał on bowiem, że roboty te mają charakter remontowy a nie inwestycyjny, z czym nie zgodził się inwestor. PODSUMOWANIE Reasumując, uszczegółowienie w umowach o roboty budowlane problematyki kosztorysowania robót budowlanych, nawet przy przyjęciu formy wynagrodzenia ryczałtowego ma pierwszorzędne znaczenie. Zamieszczenie właściwych uzgodnień wymaga jednak szerokiej wiedzy z tej dziedziny, a przede wszystkim świadomości metod kalkulacyjnych i dostępnych na rynku źródeł o podstawach rzeczowych i cenowych stosowanych w kosztorysowaniu. Wadliwie przyjęte uzgodnienia z zakresu kosztorysowania czy też mało doprecyzowane mogą być takim samym źródłem konfliktów dla stron, jak gdyby w ogóle nie spisały żadnych postanowień. Stąd też, na etapie opracowywania umowy o roboty budowlane konieczna jest współpraca prawników z kosztorysantami, którzy uczestnicząc w pracach każdego etapu procesu inwestycyjnego, zarówno po stronie inwestora jak i wykonawcy mogą stanowić nieoceniony głos doradczy. Dodane: 22 maja 2017
Aby kosztorys robót budowlanych właściwie spełniał przypisywaną mu rolę należy go sporządzić w prawidłowy sposób, a to można osiągnąć tylko wtedy, gdy wykonująca go osoba posiada odpowiednią wiedzę w zakresie podstaw prawnych obowiązujących przy opracowywaniu kosztorysów oraz ma do dyspozycji odpowiednią dokumentację i szereg niezbędnych informacji koniecznych do
Wzrost kosztów wykonawstwa oraz szybko zapełniające się portfele zamówień firm budowlanych powodują, że intensywna konkurencja cenowa na polskim rynku budowlanym odchodzi w przeszłość. Wzrost cen usług to dla branży budowlanej jedyny sposób na ucieczkę przed nadchodzącą erozją marż. Firmy, które jeszcze tego nie zauważyły, mogą wkrótce zniknąć z rynku. Jak wynika z badania wśród pracowników wysokiego szczebla zarządzania oraz pionów operacyjnych 200 największych polskich firm budowlanych przeprowadzonego przez firmę badawczą PMR na potrzeby raportu „Sektor budowlany w Polsce II połowa 2017 – Prognozy rozwoju na lata 2017-2022”, aż trzy czwarte największych firm budowlanych działających na polskim rynku deklaruje, że w 2017 r. odczuły wzrost cen materiałów budowlanych. Co więcej, podobny odsetek badanych przedsiębiorstw prognozuje dalszy wzrost cen. Zwyżki cen najbardziej odczuwalne są w przypadku stali, betonu, paliw i asfaltu. Według wskazań respondentów, znaczącym utrudnieniem są także rosnące ceny kruszyw i materiałów termoizolacyjnych. Na wzrost cen zauważalnie częściej zwracały uwagę firmy specjalizujące się w budownictwie mieszkaniowym i niemieszkaniowym. Większość wykonawców nie zabezpieczyła się przed wzrostem cen materiałów budowlanych Z grupy 200 największych firm budowlanych, ponad 60% podmiotów wzrost cen materiałów zamierza bezpośrednio przełożyć na swoje ceny ofertowe. Tylko co trzecia firma deklaruje, że przygotowała się do wzrostu cen, poprzez wcześniejszy zakup wybranych grup materiałów, zastosowanie kontraktów terminowych bądź uwzględnienie możliwości rewaloryzacji ceny w kontrakcie. Niedobór pracowników winduje koszt robocizny Wzrost cen materiałów to jednak nie jedyny problem jeżeli chodzi o koszty wykonawstwa. Podwyższenie od 2017 r. płacy minimalnej o 8% spowodowało ponadprzeciętny wzrost wynagrodzeń nie tylko w grupie najniżej opłacanych robotników budowlanych, ale także wśród pracowników znajdujących się nieco wyżej na drabince płac. W rezultacie, w lipcu i sierpniu 2017 r. średnie płace w firmach budowlanych rosły w tempie 7-8% r/r. Wzrostu poziomu wynagrodzeń należy spodziewać się także w 2018 r., czemu sprzyjać będą zaplanowany przez rząd 5% wzrost płacy minimalnej oraz dalszy niedobór siły roboczej. O tym jak poważnym problemem dla wykonawców są problemy kadrowe, najlepiej świadczą wyniki tegorocznego badania PMR, w którym bariery związane z intensywną konkurencją rynkową ustąpiły miejsca czynnikom o charakterze kadrowym, zarówno jeśli chodzi o podstawową siłę roboczą jak i wykwalifikowanych specjalistów. Coraz więcej firm wykonawczych decyduje się na podwyżkę cen usług Wzrost kosztów materiałów i robocizny wraz z rosnącym wolumenem planowanych inwestycji sprawiły, że po raz pierwszy od kilku lat znacząco wzrósł odsetek dużych firm budowlanych, które zamierzają podwyższyć ceny swoich usług. Jak wynika z badania PMR, o ile w ostatnich latach plany takie zgłaszało tylko kilkanaście procent firm, w III kw. 2017 r. było to już ponad 40% wykonawców. W najbliższych kwartałach odsetek ten może jeszcze rosnąć. Co ważne, deklaracje takie składają nie tylko największe firmy budowlane, ale również mniejsi podwykonawcy, którzy w 2017 r. dodatkowo ucierpieli z powodu wprowadzenia odwróconego podatku VAT na roboty budowlane. Wyższe ceny ofertowe ratunkiem przed utratą płynności Podwyższenie cen ofertowych jest dla firm budowlanych jedynym rozwiązaniem, mogącym uchronić je przed stratami finansowymi wynikającymi z realizacji inwestycji zakontraktowanych w latach 2015-2016, czyli w okresie dołka cenowego. Administracja rządowa jak i samorządowa a także inwestorzy prywatni muszą się z tym faktem pogodzić i rozważyć rewizję budżetów planowanych inwestycji. W przeciwnym razie, z uwagi na oferty przekraczające wstępny kosztorys inwestycji, coraz częściej dochodzić będzie do odwoływania przetargów, a co za tym idzie do opóźnień w realizacji projektów. Po Euro 2012 w branży budowlanej krążyła smutna anegdota, że jednym z głównych sponsorów Mistrzostw Europy w Piłce Nożnej były firmy budowlane, które w wyniku wzrostu cen materiałów pośrednio współfinansowały budowę stadionów czy autostrad, co wielu z nich przypłaciło upadłością. Jeżeli wykonawcy nie podejdą racjonalnie do wyceny obecnie składanych ofert, w latach 2018-2019 historia może się powtórzyć. Bartłomiej Sosna Główny analityk rynku budowlanego PMR
Publikacja zawiera ceny materiałów budowlanych z notowań w poziomie średniokrajowym i ceny materiałów budowlanych z cenników producentów, hurtowni i przedstawicieli handlowych. W publikacji znajdują się także stawki robocizny kosztorysowej kwartalne, stawki robocizny kosztorysowej dla regionów kraju (stawki min, maksymalne i
Wyjdź z archiwum. 2023. Ceny robót budowlano-montażowych i obiektów budowlanych (sierpień 2023 r.) Ceny robót budowlano-montażowych i obiektów budowlanych (lipiec 2023 r.) Ceny robót budowlano-montażowych i obiektów budowlanych (czerwiec 2023 r.) Ceny robót budowlano-montażowych i obiektów budowlanych (maj 2023 r.)
Mechanizm waloryzacji odpowiednio reaguje na zmiany cen na rynku. Wprowadzony przez GDDKiA w styczniu 2019 r. system bierze pod uwagę szereg kluczowych dla robót drogowych wskaźników publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny (GUS) i to na ich podstawie wyliczany jest wskaźnik korygujący (waloryzujący) cenę. Sprawdziliśmy wskaźniki waloryzacyjne GUS w kontekście najnowszych danych rynkowych. Kolejny miesiąc obserwujemy dynamiczny spadek cen stali. W przypadku cen paliw i asfaltów widoczny jest natomiast trend wzrostowy. Wskaźniki waloryzacyjne dla obu koszyków (bitum i beton) względem poprzedniego miesiąca, zanotowały wzrost (patrz wykresy poniżej). Od stycznia 2019 r. do kwietnia 2022 r., w oparciu o dostępne dane opublikowane przez GUS, wskaźnik korygujący ceny dla nawierzchni bitumicznej wyniósł 1,2087, natomiast dla nawierzchni betonowej 1,2133. Biorąc pod uwagę rynkowe ceny i dane GUS, należy uznać, że wyliczone w oparciu o mechanizm waloryzacyjny wskaźniki, oddają realny obraz zmian cen na rynku. 10-procentowy limit waloryzacyjny Obecnie w umowach GDDKiA stosowany jest 10-procentowy limit waloryzacyjny. Obejmuje on umowy zawierane na wszystkich etapach prac nad inwestycją drogową tj. od opracowania dokumentacji przygotowawczej, poprzez projekt, aż po roboty budowlane i nadzór nad realizacją kontraktu. Taki limit waloryzacyjny obejmie też długookresowe prace związane z utrzymaniem istniejących dróg. Mechanizm waloryzacyjny zakłada, że ryzyko wzrostu (ale również spadku cen) dzielone jest pół na pół między inwestora i wykonawcę a waloryzacja może przybierać wartości zarówno dodatnie jak i ujemne tj. +/- 10 proc. 24 maja br. Rada Ministrów podjęła decyzję o zwiększeniu limitu finansowego Programu Budowy Dróg Krajowych o 2,6 mld zł oraz Programu budowy 100 obwodnic o 115 mln zł. Decyzja obejmuje też podniesienie do 10 proc. limitu waloryzacji dla kontraktów, dla których dotąd był on na niższym poziomie. Pisaliśmy o tym na naszej stronie internetowej. 5 lipca br., przy udziale przedstawicieli Prokuratorii Generalnej Rzeczpospolitej Polskiej oraz Ministerstwa Infrastruktury, odbyło się spotkanie z organizacjami branżowymi. Dotyczyło ono treści planowanych do zawarcia aneksów do umów na roboty budowlane, zwiększających limit poziomu waloryzacji do 10 proc. Zaakceptowanej Kwoty Kontraktowej (ZKK). Trwają jeszcze ostatnie prace nad ostateczną treścią aneksów, a zawieranie pierwszych z nich planowane jest około połowy lipca. Zawarcie wszystkich planowanych aneksów (ponad 130) powinno zakończyć się do końca sierpnia br. Podniesienie limitu waloryzacji będzie miało zastosowanie również do tych wykonawców, którzy składali oferty w 2021 roku i oczekują na wybór oferty najkorzystniejszej lub podpisanie umowy, oraz tych, którzy podpisali umowy w ostatnim czasie. Jak zmieniał się limit waloryzacyjny? Klauzula waloryzacyjna dla robót budowlanych została wprowadzona na kontraktach GDDKiA w listopadzie 2013 r. Wówczas ustanowiony został limit waloryzacji na poziomie 1 proc. wartości ZKK w umowie z wykonawcą. Następnie w drugiej połowie 2017 roku limit waloryzacyjny został zniesiony i taki stan rzeczy utrzymywał się do końca 2018 r. Umowy bez limitu waloryzacji oraz z limitem +/- 1 proc. waloryzowane są w oparciu o wskaźniki cen obiektów drogowych (Wd) oraz wskaźniki cen obiektów mostowych (Wm) publikowane przez GUS. W styczniu 2019 r. GDDKiA wprowadziła zupełnie nowy mechanizm oparty o tzw. „koszyk waloryzacyjny”, jednocześnie ustanawiając 5-procentowy limit poziomu waloryzacji. Za zgodą Ministerstwa Infrastruktury w II poł. 2021 r. ogłosiliśmy pięć przetargów z limitem 7-8 proc. Obecnie limit waloryzacyjny na wszystkich etapach prac nad daną inwestycją wynosi 10 proc. Mechanizm waloryzacji - jak działa? W skład „koszyka”, składającego się z głównych elementów cenotwórczych wpływających na ostateczny bilans kosztowy kontraktu, wchodzą ceny produkcyjne: paliwa, cementu, asfaltu, stali, kruszywa oraz średnie wynagrodzenia pracowników branży (wszystkie z ustalonymi stałymi wagami). Dodatkowo pod uwagę brany jest indeks zmiany cen towarów i usług konsumpcyjnych - wskaźnik inflacyjny (CPI), który odzwierciedla pozostałe elementy cenotwórcze, które nie zostały wyodrębnione w „koszyku” (np. produkty spożywcze, usługi edukacyjne, usługi hotelowe). Mechanizm waloryzacyjny oparty o „koszyk” na bieżąco reaguje na zmiany poszczególnych cen głównych elementów cenotwórczych. Tym samym wzrosty czy spadki cen jednego rodzaju asortymentu w danym okresie często bilansowane są spadkami czy wzrostami innych elementów. W przypadku projektów realizowanych w systemie Projektuj i buduj, waloryzacja następuje od wystawienia pierwszego Przejściowego Świadectwa Płatności (PŚP), wystawionego po upływie 12 miesięcy od daty rozpoczęcia prac, czyli jeszcze na etapie projektowania. W przypadku systemu Buduj, waloryzacja rozpoczyna się od pierwszego PŚP za roboty czyli de facto od razu. W zależności od aktualnej sytuacji gospodarczej i rynkowej, wskaźnik waloryzacyjny może przyjmować wartości dodatnie, co powoduje zwiększenie wynagrodzenia wykonawcy. Zdarzały się jednak również sytuacje, kiedy wskaźniki waloryzacyjne przyjmowały wartości ujemne. Tym samym następowało zmniejszenie należnego wynagrodzenia wykonawcy. Jednym z głównych założeń mechanizmu waloryzacyjnego jest solidarny (50/50) podział ryzyka związanego ze wzrostem kosztów realizacji kontraktów pomiędzy wykonawcę, a zamawiającego (GDDKiA). Przyjęto, że 50 proc. wartości kontraktu podlega waloryzacji. Takie podejście ma zapobiec sytuacji niekontrolowanego i nieograniczonego wzrostu kosztów inwestycji drogowych. Wspólna odpowiedzialność za stabilność sektora Należy podkreślić, że żadne rozwiązania, w tym mechanizm waloryzacji, nie zwalniają wykonawców z analizy ryzyka i rzetelnej wyceny ofert. Tylko należyta wycena usług gwarantuje stabilną realizację danego kontraktu. Dzięki niej wszystkie prace prowadzone przy inwestycjach zostaną wykonane terminowo i z zachowaniem odpowiedniej jakości. Warto też zwrócić uwagę, że dostępnym zabezpieczeniem przed wzrostem np. kosztów paliw, jest również hedging. Są to średnio- i długoterminowe kontrakty (nawet czteroletnie) zawierane w formule stałych cen. Wiele przedsiębiorstw, również tych realizujących relatywnie niewielkie kontrakty na drogach krajowych, korzysta obecnie z tego typu zabezpieczeń. Co istotne, sukcesywnie podpisujemy kolejne umowy na realizację. Od 24 lutego br. podpisaliśmy dziewięć umów na realizację dróg o łącznej długości 95,9 km. Nasz łączny budżet dla tych inwestycji wynosił 4,25 mld zł, a wartość podpisanych umów to 3,1 mld zł (ok. 73 proc. budżetu). Pokazuje to, że wykonawcy podtrzymują swoje oferty złożone jeszcze przed wybuchem wojny. Analizując ryzyka, biorą też pod uwagę, że kontrakty te wejdą w etap prac budowlanych dopiero w 2024 r., kiedy sytuacja na rynku powinna być już ustabilizowana. Ciągłość w podpisywaniu nowych umów na realizację wpływa na utrzymanie płynności i większą stabilność sektora budowlanego w naszym kraju.
Częstotliwość wydania: Miesięczna. Wskaźniki cen wybranych obiektów budowlanych, tj.: budynków i obiektów inżynierii lądowej i wodnej, w tym obiektów drogowych i mostowych. Wskaźniki cen wybranych robót budowlano-montażowych. Definicje dotyczące podstawowych pojęć stosowanych w publikacji, uwagi metodyczne, lista iTrzymając się konkretnych zasad przy wyborze budowlańców możemy uniknąć wielu rozczarowań. Z kim rozmawiać? Pracując nad listą fachowców, najlepiej skupić się na ekipach budowlanych z polecenia znajomych i rodziny. Przy pierwszym kontakcie każda z nich powinna ocenić swoją zdolność do pełnego wykonania projektu na podstawie jego specyfikacji wraz z harmonogramem prac. Jeśli wykonawca nie jest w stanie określić dat projektu, to nie warto z nim dyskutować, bo może to wskazywać na jego małą pewność w powodzenie zadania. Mamy prawo prosić o sporządzenie "ślepego" kosztorysu poszczególnych prac budowlanych, co pozwoli nam porównać ceny u konkurencji. Przy okazji sporządzania wyceny dopytajmy ekipę, czy mają sprzęt niezbędny do pracy. Potrzebujemy też upewnić się, że pracownicy firmy faktycznie mają wykształcenie lub doświadczenie budowlane. Często można trafić na osoby "na doczepkę", pochodzące spoza branży, a przecież nie chcemy, żeby ktoś uczył się fachu, wylewając fundamenty naszego domu. Sprawdzamy ekipę na żywo Jeśli mamy zainwestować kilkadziesiąt lub nawet kilkaset tysięcy złotych w projekt, to wypada pojechać na wizytację poprzednich realizacji najbardziej obiecujących zespołów. Oceńmy stan obiektu na zewnątrz i wewnątrz, wypatrując uszkodzeń w materiale konstrukcyjnym ścian, niedomalowanych powierzchni albo nielogicznie rozplanowanych elementów (okna i drzwi; oświetlenie; gniazdka; grzejniki; ceramika i armatura, itp.). Spytajmy też właściciela o jego opinię dotyczącą współpracy z firmą. W ostateczności poprośmy wykonawcę o pisemne referencje od klientów poza naszym zasięgiem. - Warto sprawdzić naszych przyszłych budowlańców podczas pracy na budowie. Rozmawiając z nimi odkryjemy, jaka jest atmosfera w firmie i czy są to osoby godne zaufania. Od razu też dowiemy się, jak bardzo są uważni, w jaki sposób zabezpieczają materiały budowlane i czy dbają o porządek oraz bezpieczeństwo. Będziemy w stanie sumiennie stwierdzić, czy mamy do czynienia z profesjonalistami – wyjaśnia Technolog Radosław Marciniec z firmy Arsanit, producenta chemii budowlanej. Ustalamy zasady umowy Powinniśmy spisać absolutnie wszystkie ustalenia między stronami, żeby mieć gwarancję ich wykonania i podstawę do ewentualnych roszczeń w sądzie. Nawet najmniejsza kwestia nie może być ustalona na słowo. Również w żadnym wypadku nie wypada zatrudniać budowlańców "na czarno", chociażby dlatego, że wtedy zaczną pracować po swojemu. Dokument musi regulować dzień rozpoczęcia i zakończenia prac, jak i czas realizacji wszystkich etapów projektu wraz z poszczególnymi zadaniami, po których wykonawca otrzyma raty wynagrodzenia. Powinniśmy też określić, jakie są średnie ceny potrzebnych materiałów budowlanych, żeby później tajemniczo nie wzrosły przed rozpoczęciem budowy. Zakup i dostarczenie produktów na budowę najlepiej zostawić wykonawcy. Czasem zdarza się, że pracownicy ekipy odchodzą w trakcie trwania projektu – możemy zobowiązać zleceniobiorcę do udzielania informacji w tym zakresie, żeby sprawdzić, czy na budowę dołącza ktoś niedoświadczony. Dla całkowitego spokoju warto dodać zapis o obowiązkowym zachowaniu trzeźwości w trakcie pracy, ponieważ nawet u rekomendowanego wykonawcy może pojawić się ktoś nierozsądny. Kolejną zasadą do wpisania jest informacja, że wykonawca zapoznał się ze stanem budowy przed rozpoczęciem prac, dzięki której unikniemy oskarżeń o błędy wcześniejszego zespołu. Ostatecznie powinien potwierdzić, że wykona zlecenie zgodnie z projektem technicznym i obowiązującą sztuką budowlaną, a zmiany w planach muszą zostać zaaneksowane. Jeśli planujemy zatrudnić kierownika budowy, dodajmy regułę zobowiązującą ekipę do wykonywania jego poleceń. Mamy również możliwość zabezpieczenia inwestycji poprzez kary umowne, które mogą przykładowo wynosić -20 proc. od wartości wynagrodzenia za niewywiązanie się z umowy i -0,2 proc. za dzień opóźnienia w oddawaniu prac. Wybór profesjonalnej ekipy budowlanej przesądza o powodzeniu projektu. Najodpowiedniejszy będzie dla nas wykonawca z polecenia, o dobrej opinii, którego poprzednie realizacje okazały się wzorowe. Mając potwierdzenie, że jest w stanie wykonać założenia projektu, zabezpieczymy naszą inwestycję czytelnymi zobowiązaniami w umowie, które na etapie negocjacji odstraszą niepewne firmy i jednocześnie zmotywują obydwie strony do bezbłędnej współpracy. 10 złotych zasady wyboru ekipy budowlanej1. Zrób dobry plan działania i znajdź kilka ekip budowlanych do Wybierz firmę z polecenia, której wszyscy pracownicy mają wykształcenie Osobiście sprawdź kilka z ich realizacji, porozmawiaj z właścicielami i poproś o dodatkowe pisemne referencje, a także oceń pracę ekipy na ich Poproś o akceptację projektu budowlanego i wycenę harmonogramu Potwierdź, że ekipa ma odpowiedni sprzęt i kwalifikacje do wykonania Domagaj się dokładnego określenia rozpoczęcia i zakończenia Spisz wszystkie słowne ustalenia do umowy wraz z datami, harmonogramem prac i zadaniami do wykonania na każdym Spisz wyliczenia kosztów materiałów budowlanych do Zażądaj potwierdzenia, że wykonawca będzie pracował zgodnie z projektem i obowiązującą sztuką Ustal szczegółowe kary umowne za niewywiązanie się z umowy i opóźnienia w realizacji prac. .
